Narcyzm a gaslighting — jak je odróżnić
Te dwa słowa często pojawiają się razem, ale opisują różne rzeczy: jedno to cecha osobowości, drugie — konkretna technika manipulacji, którą może stosować każdy, niezależnie od tego, czy ma cechy narcystyczne.
Czym jest gaslighting
Gaslighting to systematyczne podważanie czyjejś percepcji rzeczywistości, pamięci lub osądu w celu przejęcia kontroli nad narracją. To technika — może być stosowana świadomie lub częściowo nieświadomie, przez osoby o różnych profilach osobowości, nie tylko narcystycznej.
Jak się łączą
Osoby z wysokim nasileniem cech narcystycznych sięgają po gaslighting szczególnie chętnie, bo służy on obronie ich obrazu siebie — łatwiej zaprzeczyć rzeczywistości niż przyznać się do błędu. Nie oznacza to jednak, że każdy przypadek gaslightingu wskazuje na narcyzm, ani że każda osoba narcystyczna go stosuje.
Narcyzm to kim ktoś jest (trwały wzorzec osobowości). Gaslighting to co ktoś robi (konkretne zachowanie manipulacyjne). Jedno nie wymaga drugiego.
Przykładowe zdania
| Sytuacja | Typowe zdanie gaslightingowe |
|---|---|
| Zaprzeczanie faktom | „Nigdy tego nie powiedziałem, wymyślasz sobie" |
| Podważanie emocji | „Przesadzasz, robisz z tego dramat" |
| Odwracanie ról | „To ty mnie teraz atakujesz, mówiąc mi to" |
Rozpoznanie tych zdań jako wzorca, a nie pojedynczych nieporozumień, to pierwszy krok do odzyskania zaufania do własnej percepcji.